Home » Luther en de Joden

Haatte Luther de Joden? Andere tijden.

De Lutherzegel van 1983 (herdenkingsjaar geboorte Maarten Luther in 1483) stelt een scheur voor: de breuk die Luther creëerde met de katholieke kerk en een versleten traditie. Luther wist door zijn boeken –in het Duits- het gehele volk aan te spreken. Nu wordt het Evangelie verkondigd, stelt Luther, er is maar één weg tot het heil , namelijk het geloof in Jezus Christus. Nu zouden de Joden wel tot geloof komen, en dat gebeurt niet. Sterker nog, ze verzetten zich tegen de nieuwe heilsweg en er gaan zelfs christenen over tot het joodse geloof. Dan is Luther fel, al eindigt hij , enkele dagen voor zijn dood, met een oproep om christelijke liefde te betonen en te bidden om bekering. Het is een theologisch standpunt dat hij inneemt, en als kind van zijn tijd reageert. De wederkomst is aanstaande, er is haast bij, ook dat nog.

Ik pleit ervoor  de context waarin Luther iets zegt, en evengoed bij  Erasmus, mee te nemen in onze beoordeling van uitspraken uit hun tijd, en dat houdt wel in: een beetje aandacht voor de geschiedenis. Het waren andere tijden. De maatstaven van toen zijn niet te vergelijken met die van onze tijd. Ik geef een paar voorbeelden:

-de boeken van Luther waren tot ver in de zestiende eeuw verboden  in universiteitsbibliotheken

 b.v. in Vlaanderen.

-volgelingen van de nieuwe leer moesten hun woongebieden verlaten als de landsheer katholiek bleef, maar ook andersom…de koppeling tussen land en religie was toen normaal.

-wanneer in Wittenberg de invloed van de Reformatie afneemt, verlaat Luther ‘zijn’ stad (1545), heerlijk consequent als hij is…hij doet dus zelf, wat hij anderen aanraadt...

-het drukken van de Bijbel in de volkstaal kon de drukker zijn kop kosten, wat gebeurd is.

-hoe stond het met de sociale en politieke rechten in die dagen, wat was de positie van de vrouw eigenlijk ?

 

Ironie, spot, boers gedrag, teerheid, verdriet, woede, het komt bij Luther allemaal voor. Daarbij voelde hij de ongehoorde breuk van zijn tijd op een heel bijzondere wijze, zoals maar zelden voorkomt (Hans Lilje). Hij was een kanjer!

Luthers verzet tegen de Joden stamt uit dezelfde bron als zijn liefde tot het Oude Testament, schrijft Dr.W.J.Kooiman in zijn biografie van Luther.Hij heeft het Joodse volk van het Oude verbond lief, omdat het de Christus verwacht. Hij heeft moeite met de Joden van zijn dagen, omdat zij de Christus lasteren. En hij vraagt God barmhartigheid t.a.v. hen. Dat is niet de toon van een anti-semiet, volgens Kooiman. Tolerantie is en modern begrip.

 

 

Dit is een reactie op het artikel: Ook Erasmus haatte de Joden (nd 7-10-2015).